Tokyo
Japonya
Avrupa'dan sonra Tokyo'ya gittiğimde farklı şeyler göreceğime emindim. Her şey farklıydı: tabelalar, şehirler, yollar, arabalar. Arabalar küçüktü mesela; evler de yollar da değişikti, kaldırımlar yoktu çoğu zaman. Burası benim bildiğim dünyanın farklı bir noktasıydı. Avrupa ile Türkiye benzer yapılara sahipti; her ne kadar Türkiye şehirleşemese de moda, arabalar, ürünler, birçok şey benzerdi. Tokyo farklıydı, her şeyiyle.
Fakat şehrin merkezindeki o atmosferi sevmiştim başlarda. Renkli tabelalar, büyük "tax free" yazıları, daha önce hiç görmediğim ürünler, kimi ucuz şeyler gözüme hoş gelirken şehri gezmeye ve anlamaya değil, bir şeyler almaya çalıştığımı fark ettim. Bunu da aslında annem sağladı. Basit bir şey esasen: Bir çantacıda çanta beğenmiştim. Öyle farklı bir şey de değildi; ucuz olduğunu o an düşündüğüm ve hoşuma giden bir çanta. Anneme söyledim, "Bunu alıyorum" diye. O an bana "İhtiyacın var mı?" gibi basitçe bir soru yöneltti. Aslında yoktu; o çantanın aynı fonksiyonlarına sahip başka çantam vardı. "İhtiyacım yok" dedim. O an ancak ayırdına varabilmiştim şehrin üzerime zerk ettiği "Tüket, al, ucuz bak, ama iyi kalite" laflarının.
Bir süre düşündüm: Şehirde her şey böyleydi. Arzular, cinsellik, hatta arkadaşlık bile tüketilebilir bir şey olmuştu. İnsanların birbirleriyle kurdukları organik bağlar ya da emekleriyle aldıkları, uzun süre kullanacakları şeyler yerine, gözleri açık reklam tabelalarının ışıkları yolumu gösteriyordu.
Biraz Ginza'dan ve metrolardaki kâğıt reklamlardan da bahsetmezsem olmaz. Ginza'yı nedense anlamsız şekilde sevdim. Burada reklam tabelaları yoktu; büyük gökdelenler, sürekli resmî giyinmiş şık insanlar… ve genelde bir yere yetişiyormuş hissi uyandırıyorlardı. Ben de kendimi büyük sokaklar ve gökdelenlerde yürürken oldukça küçük hissediyordum ama yürümek hoşuma gidiyordu, frambuazlı Fanta'mı içerken (bu içeceği sevdiğim için Zeynep ve Cafer isimli iki arkadaş tarafından yargılandım). Üstelik sevmediğim o kültürün ana damarlarıydı bu binalar; fabrikalarıydı hatta.
Bir diğer garip gelen şey, metrolardaki kâğıt reklamlardı. Birçok şeyin dijitalize olduğu bu evrende neden kâğıt reklamlar kullandıklarını anlamadım; metrolarda da boş buldukları her yere yapıştırıyorlardı. Tabii sadece bu değildi; kimi yerlerde hâlâ geçmişe bağlı ürünler kullanıyorlardı: kimi biletlerin kâğıt kalem ile onaylanması ve daha niceleri. Şehri cyborglar yönetmese de bazı anlarda eskiden kalma alışkanlıklar görülüyordu; yahut her şeyi değiştirmemeyi, sadece dönüştürülmesi gereken şeylerin dönüşümünü yapmış olabilirler.
Bazen gelişim denilince insanlar en basit şeylerin bile dönüşmesi gerektiğini düşünür. Mesela hâlâ pet şişe kullanıyoruz; yıl 2026. Bu konuda neden hâlâ bir devrim yapmadık, anlamış değilim; medeniyetimizi geride tutuyor bu durum. Pet şişeleri dijitalize etmemiz gerekmektedir, en yakın zamanda.
Şehirden uzak kaldığım, daha doğrusu reklam tabelalarının aydınlatmadığı yerler nedense şirin geliyordu. Dar sokakları, orada yürümek; hele geceleyin oldukça da güvenliydi.
Aa bak, güvenli demişken: Viyana'da düşünürken cevaplamaya çalıştığım şey buydu. Batı'nın insanlara güvenmesinin ve her şeyi muhafaza etmeye, her şeyi kontrol etmeye çalışmamanın bir güven, huzur getirdiğini düşünmüştüm. Burada ise tam tersiydi: her yerde uyarılar, her yerde kontroller. Evet, X-ray yoktu ama kapılar vardı. Özellikle Tokyo'da kontrolcülüğü çok yoğun hissettim; metroda nerede duracağınızın çizgileri bile çizilmişti, nerede sıraya duracağınızın. Hatta garip uyarılar; mesela yürüyen merdivenlerde, kadınlar için. Ama neticede Tokyo çok güvenliydi; muhafazakâr ve kontrol kültüründe de güvenli hissedebiliyordu insanlar. Güvenlik sağlanabiliyordu. O zaman iki taraftan biri ana neden değildi. Refahı, güvenliği getiren neydi o zaman?
Bilinmesini isterim ki ben insana güvenilmesi taraftarıyım. Sürekli, olası işleyeceği suçlar üzerinden insana baskı kurmayı makul bulmuyorum. Kendimin katil, hırsız ya da Türkiye'deki akademide çok sevilir, kopya çeken, hinlik yapan kişi olarak sınıflandırılmasını hoş bulmuyorum. "Hoş bulmuyorum" kibar tabiri; karşıyım, hatta düşmanıyım. Biri suç işlediğinde affediciliğe soyunup, suç işleyene zarar vereceği, geleceğini etkileyeceği için sürekli bir hoşgörü ifadesiyle yaklaşmak, ki bu suçlulara merhamet değil, ödüllendirme olmaktadır; onurlu insanları ise olası işleyeceği suçlar üzerinden yargılamak, hatta bir suç işlemesini beklemek ne kadar da adaletlidir, değil mi?










